Блогтар
Пандемия кезіндегі электрондық сауданың рөлі
30 шілде, 2020
Мадина Кабдуалиева
Сарапшы
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
Пандемияның басталуы адамдар арасындағы өзара әрекеттесудің әдеттегі тәсілдерін қайта қарастыруға түрткі болды. Электрондық сауда – бизнес пен халық арасындағы қауіпсіз және тиімді коммуникацияларға арналған арна қарқынды дамып келеді.
Электрондық сауда үрдісі COVID 19-ға дейін басталды. UNCTAD бағалауы бойынша 2018 жылы электрондық алаңдар арқылы сатудың үлесі жаһандық ЖІӨ-ге 30% құрады. Бүгінгі таңда электрондық сауданың "орталықтарының" рөлін АҚШ пен Қытай атқарады, онда ең ірі ойыншылар жұмыс істейді: Amazon, Aliexpress және Ebay. Көптеген халықаралық ұйымдар мен «ми орталықтары» электронды сауданы жұмыс орындарын сақтау және шағын және орта бизнес үшін шығындарды азайту мүмкіндігі ретінде сипаттайды.
Әр түрлі елдерде жалпыұлттық карантиннің енгізілуімен электрондық саудаға деген қызығушылық арта бастады: соңғы жарты жылда Интернетті пайдаланушылар Интернетте тауарлар мен қызметтерді сатып алу мүмкіндіктеріне қызығушылық танытуда (Сурет 1).
Электрондық сауданың танымалдығы Қазақстанда да байқалады (сур. 2). Бағалау деректері бойынша елдегі Интернет арқылы бөлшек сауданың сату көлемі 150% - ға өсті (жылдың басында).
Жергілікті нарықта қазірдің өзінде бірнеше ірі өңірлік платформалар жұмыс істейді: қазақстандық Chocofamily холдингтері, Flip Қарағанды онлайн-дүкені, Kaspi Банкінің филиалдарындағы Kaspi дүкені, Kolesa, Krisha және бірнеше шетелдік: Lamoda, Wildberries, Olx және т.б. сауда және интеграция министрлігінің жыл сайынғы есептері аясында сектор өсіп, дамып келе жатқан сияқты.
Алайда, электрондық сауда Қазақстан үшін әлі де «қара жәшік» болып қалып отыр. Әлі шешілмеген негізгі мәселе-электрондық сауданың не екенін түсіну. ЕЭК электрондық сауданы дамыту туралы есебіне сәйкес секторды дамыту үшін кедергілердің бірі әлсіз ұғымдық аппарат болып табылады.
Бүгінгі таңда электрондық сауданы реттеу мен анықтауға сауда қызметін жүргізу туралы Заңда және Салық кодексінде бірнеше абзацтар ғана берілген. Бұл ретте белгіленген анықтамалар ДСҰ («электрондық арналар арқылы тауарларды немесе қызметтерді өндіру, бөлу, маркетинг, сату немесе жеткізу») және ЭЫДҰ («электрондық платформалар арқылы тапсырыс берілген не олар арқылы алынған тауарлар мен қызметтерді сату») халықаралық анықтамаларынан ерекшеленеді.
Қазақстандық интерпретацияда «электрондық сауда-бұл интернет-дүкен және (немесе) интернет-алаң арқылы ақпараттық технологиялар арқылы бір мезгілде мынадай шарттарды сақтай отырып, жеке тұлғаларға тауарларды өткізу жөніндегі кәсіпкерлік қызмет ретінде қабылданған:
• тауарларды өткізу жөніндегі мәмілелерді ресімдеу электрондық нысанда жүзеге асырылады
• тауарларды төлеу қолма-қол ақшасыз төлеммен жүргізіледі
• сатып алушыға (алушыға) тауарларды жеткізудің жеке қызметінің болуы не жүктерді тасымалдау бойынша қызметтерді, курьерлік және (немесе) пошта қызметін жүзеге асыратын тұлғалармен шарттардың болуы.»
Бұл анықтама электронды сауданы тек мемлекет тұрғысынан, салықтардың бас жинаушысы ретінде сипаттайды, ал таңдалған критерийлердің әділдігі туралы мәселе ашық күйінде қалады. Мүмкін, жағдайлардың қатаңдығына байланысты электрондық сауданың салық төлеушілері ретінде тек 600 кәсіпорын бар, олардың арасында қызметі ДСҰ немесе ЭЫДҰ анықтамалары бойынша электрондық сауда деп саналатын компаниялар көрсетілмеген.
Сондай-ақ, электрондық сауданың ішінде электрондық коммерцияны бөлетін қызмет түрлерінің нақты бөлінуі, экожүйенің қатысушылары кім екендігі және бизнес пен тұтынушы арасындағы өзара әрекеттесудің қандай тәсілдері электрондық саудаға қатысты екендігі туралы анықтама жоқ.
Пысықталған тұжырымдамалық аппараттың маңыздылығы айқын: онсыз электрондық сауданы бағалау әдіснамасын әзірлеу және нарыққа талдау жүргізу мүмкін емес (олар Қазақстанда да жоқ). Олардың болмауы, өз кезегінде, ұсынылған шаралардың сапасын төмендетіп, еларалық салыстыруды қиындатады.
Мемлекет басшысының таяудағы тапсырмаларының ішінде «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасын қайта қарау болды. Мұны анықтамалармен жұмыс істеу және жаңа ұсыныстарды әзірлеуге деген ұмтылыстан бас тарту мүмкіндігі ретінде пайдалану қажет. Мұның бәрі негіздерден басталады: «кемені қалай атаса, солай жүзеді».
Дереккөздері:
1. UNCTAD. 2018.
2. ЕЭК. 2019. «Цифрлық (интернет) сауданы дамыту туралы баяндама».
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
барлығын көрү