Блогтар
Мемлекеттік қаржы және экономикалық даму
15 мамыр, 2020
Диляра Якупова
Сарапшы
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
Көптеген мемлекеттердің алдында тұрған маңызды мәселелердің бірі – экономикалық өсуге қол жеткізу үшін мемлекеттік қаржының тиімді жүйесін қалай құру керек.
Бұл сұраққа жауап бірегей және әмбебап болмайды. Мәселен, үш онжылдықта 100-ге жуық дамушы елге панельді зерттеу жүргізген UNU/WIDER сарапшылары фискалдық құралдардың экономикалық өсуге әсері елдің түріне және басқа да факторларға байланысты өзгеріп отыр деген қорытындыға келді.
Алайда, тұтастай алғанда дамушы елдер үшін зерттеулердің бес қорытындысын бөліп көрсетуге болады (4 санатқа бөлінген: табыс деңгейі жоғары елдер; табыс деңгейі төмен елдер, пайдалы қазбаларды экспорттаушы елдер; шетелдік көмекке тәуелді елдер):
1. Күрделі шығындардың жоғары деңгейі табыс деңгейі жоғары елдерде және пайдалы қазбаларды экспорттаушы елдерде экономикалық өсуге кедергі келтіреді және басқа екі топта елеулі әсер етпейді. Бұған түсініктеме беру – жеке инвестицияларды ығыстыру және қажетті капиталдық шығындарды өнім шығаруға және т. б. трансформациялаудың ұзақ кезеңі.
2. Тауарлар мен қызметтерге арналған ағымдағы шығыстар экономикалық өсуге кедергі жасайды, ал жалақыға арналған шығыстар ықпал етеді. Бұдан басқа, мемлекеттік басқару мен қорғанысқа арналған функционалдық шығыстар өсуді бәсеңдетеді, ал білім беруге арналған шығыстар және кейбір дәрежеде көлік және байланыс секторы өсуге ықпал етеді. Шығыстардың басқа экономикалық және функционалдық санаттары аралас әсерге ие.
3. Салықтық емес кірістер табысты деңгейі жоғары елдер топтарында және экспорттаушы елдерде ғана өсуді тежейді. Кірістер мен пайдаға салынатын салықтар отандық тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге салынатын салықтар сияқты, экспорттаушы елдерден басқа барлық топтарда өсуді баяулатады.
4. Халықаралық саудаға салынатын салықтар табыс деңгейі төмен елдер топтарында және сыртқы көмекке тәуелді елдерде ғана өсуге ықпал етеді.
5. Шетелдік гранттар айтарлықтай дәрежеде оларға тәуелді елдер тобында ғана өсуге ықпал етеді,ал ел ішінде де, шетелде де қаржыландырылатын бюджеттік өсім баяулатады.
Сонымен, экономикалық өсімге қол жеткізу үшін мемлекеттік қаржыны қалай басқару керек?
Әлемдік тәжірибе мысалдары фискалдық құралдар бойынша пайдалы ұсыныстар бере алады. Бірақ олар қандай да бір контексте не істелгенін немесе жұмыс істемегенін түсіну маңызды.
Мысалы, мемлекеттік күрделі шығыстар өткен жылғы экономикалық өсумен теріс байланысты болған факт оларды тоқтату үшін негіз болып табылмайды. Бұл мемлекеттік күрделі шығыстарды реттеу үшін барынша тиімді тетік әзірлеу қажет дегенді білдіреді. Бұл бізге белгілі бір елде мемлекеттік қаржының тиімді жүйесін қалай құруға, оның ерекшеліктері мен уақытша контекстін ескере отырып, жауаптарға жақындауға мүмкіндік береді.
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
барлығын көрү