Блогтар
Ауыл шаруашылығының шикізат базасының ерекшелігі
12 мамыр, 2020
Марта Толебаева
Сарапшы
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
Қазақстан ауыл шаруашылығының ерекше белгісі өндірістік базаның көздері болып табылады.
Шаруашылықтар санатының жіктемесіне сәйкес өндірушілердің үш тобы бар: ауыл шаруашылығы кәсіпорындары, жеке кәсіпкерлер және шаруа немесе фермер қожалықтары (ЖК, ШҚ, ФХ) және халықтың шаруашылықтары. Қазақстан саласының өндірістік күшінің дәл осы «фрагменттілігі» маңызды рөл атқарады,мұнда халық шаруашылығы мал шаруашылығы өнімдерінің жалпы шығарылымында 2/3 бүтін орында.
Халықтың шаруашылықтары немесе «жеке қосалқы шаруашылықтар» (ЖҚШ) деп аталатын – өз мұқтаждарын қанағаттандыру үшін жер учаскесінде өнім өсіретін ауылдық жердің тұрғындары. Көп жағдайда, бұл табыстың жалғыз көзі. Мал шаруашылығы өнімдеріндегі ЖҚШ-ның жоғары үлесінің негізгі рөлі сүт өндірісінде ерекше көрініс табады.
Елдің экспорттық әлеуетін кеңейтуге қарқынды бағытталуы байқалатындықтан, ауыл шаруашылығы өнімдеріне қойылатын талаптардың халықаралық стандарттары қазақстандық нарықтың дайын еместігін одан әрі көрсетеді. 2013 жылы қабылданған «сүт және сүт өнімдерінің қауіпсіздігі туралы» ЕАЭО техникалық регламенті айқын мысал болып табылады. Алайда, Қазақстан сүт-шикізат өндірісіндегі ЖҚШ үлесінің жоғары болуына байланысты стандарттарды талап етілетін деңгейге – барлық өнімнің 73,5% дейін жеткізу үшін уақытша кейінге қалдырылды.
Техникалық регламент 2020 жылдың қаңтарында күшіне енуіне қарамастан, 2025 жылға дейін қосымша мерзімін ұзарту туралы шешім қабылданды. Бұған екі маңызды фактор ықпал етті:
1. Жеке қосалқы шаруашылықтар өнімді жинайтын және тасымалдайтын жағдайлар сапа мен қауіпсіздік стандарттарына сәйкес келмейді. Мәселе, көбінесе, сиырларды азықтандырудан бастап сүт-шикізатты қабылдау пункттеріне тасымалдауға дейін ветеринарлық және санитарлық-гигиеналық бақылаудың барлық процестерін сақтаудың толық шараларымен фермерлердің хабардар еместігіне байланысты.
2. Кәсіпорындардың жеке қосалқы шаруашылықтарға жоғары тәуелділігі. Өңірлерде сүт өндірісіндегі ЖҚШ үлесі 55-тен 96% - ға дейін өзгереді. Ауыл шаруашылығының мұндай ерекшелігі шикізат базасы көзінде өндірушілер мен тұтынушы кәсіпорындардың ұтқырлығын шектейді.
Өнімнің сәйкессіздігі ауыл шаруашылығының дамуына қалай әсер етеді?
1. Жеке қосалқы шаруашылықтардың табыстарының төмендеуі. Кәсіпорындар фермерлерге талаптарға сай келмейтін сүтті қабылдаудан бас тартуға мәжбүр болғандықтан, ЖҚШ өніміне сұраныс төмендейді.
2. Сүт және сүт өнімдерінің тапшылығы. Қайта өңдеу кәсіпорындары өз қуаттарының жүктелуін қамтамасыз ете алмайды.
3. Экспорттық әлеуетті төмендету. Сүт және сүт өнімдері негізгі экспорттық өнімдердің бірі болып табылады. Сапа стандарттарын енгізудің қатаң шараларын ұзақ мерзімді кейінге қалдыру отандық өнім экспортының соңғы жылдары ЕЭО елдеріне айтарлықтай төмендеуін қиындатады.
Басқаша айтқанда, бұл жағдайды айту қиын. Өндірістік базаның ерекшелігін назарға ала отырып, саланы одан әрі дамытудың күш-жігері үшін ауыл шаруашылығы өндірушілерін ірілендіру (кооперативтер құру) және зерттеулер жүргізу және фермерлерді сапалы өнім алудың қазіргі заманғы әдістеріне оқыту үшін ғылыми-білім беру базасын дамыту басым салалар болуға тиіс.
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
барлығын көрү