Блогтар
Кремний алқабы экономист-полисимейкер көзімен
1 мамыр, 2020
Айгерим Кушумбаева
Сарапшы
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
Дудьдің Кремний алқабы туралы бейнерепортаж көптеген талқылаулар жасады және біз шетте қалмадық. Бағдарламашылар мен кәсіпкерлерге арналған ынталандырудан басқа ролик кейбір экономикалық тұжырымдамаларды қозғайды және ТМД тұрғындары арасында таралған кейбір стереотиптерді жоққа шығарады. Бұл посттың мақсаты ТМД экономист пен полисимейкердің баламалы бұрышынан роликте қозғалған тақырыптарға көзқарас болып табылады.
1. Неге мидың «жылыстауы» экономикалар үшін қорқынышты емес?
Экономиканың базалық білімі таланттардың «жылыстауы» және оларды ұстап тұру керек деген тұжырымдардың стереотиптілігін байқауға мүмкіндік береді. Шын мәнінде, «жылыстау» - ұлттық байлықтың элементі ретінде басқа нәрсе емес, яғни елдің ЖҰТ (жалпы ұлттық табыс) бір бөлігі.
Дәстүрлі пайдаланылатын «байлық» индикаторы - ЖІӨ - керісінше, өз азаматтарының шет елдердегі табысын ескермейді, бірақ ел аумағынан шетел азаматтарының «алып кететін» кірістерін (экспаттар, шетелдік инвестициялар және т.б.) қамтиды.
ЖҰТ алқабының айти мамандарынан басқа отандық компаниялардың филиалдары (Татарстандағы АВЗ филиалы) мен шетелдегі азаматтарымыздың жалақысын (өнер саласындағы жарқын мысал-Димаш) қамтиды. Шетелде білім алатын талантты азаматтар үшін олардың азаматтығын сақтап қалу пайдасына таңдау үшін жағдай жасау ғана маңызды болып қала береді.
2. Не себепті ТМД технопарктері белгілі стартаптарды тудырмады (тудырмайды)?
Мемлекет технопарктерді (мысалы, Сколково) қаржыландырғанға дейін онда инновациялар туылмайды. «Агент-принципал» экономикалық мәселесі бұл құбылысты анық түсіндіреді: мұндай жағдайда принципал жоқ (ақша төлейтін және соңғы пайда алатын адам).
Мемлекет жеке емес «әмиян» бола отырып, кәсіпкерлікті туындатпайды. Технопарктер мен инновациялық даму министрлігінің басшылары-мемлекет ресурстарына (ал Қазақстан жағдайында, мұнайдан түскен кірістерге) тәуелді және өнімнің соңғы жетістігіне жеке ынтасы жоқ «кәсіпкерлер» өздері сияқты агенттер ғана. Жеке инвесторлар мен меншікті салымдар (жинақ) пайда болмағанға дейін, инновациялары туралы сөз қозғай алмаймыз.
3. Неге әлемде екінші Кремний алқабы болмайды?
Гравитациялық модель алқаптың көптеген репликаларының «құлауын» нақты түсіндіреді: Кремний алқабы таланттарды өздерінің жоғары кірістерімен және салыстырмалы түрде төмен трансакциялық шығыстармен (ағылшын құқығының болуы, жеке инвесторлардың шоғырлануы және нетворктерге жылдам қол жеткізу, зияткерлік құқықтарды қорғау) тарта береді.
Гравитациялық модельге сәйкес, алқаптың табысына тек оған бәсекелес алаңдарды құру емес, қызмет көрсету арқылы «жетуге» ғана болады. Ресейлік және белоруссиялық бағдарламашыларды жалға алу мысалында онымен одан әрі интеграциялау үшін алқапқа байланыс жасау қажет.
Сайып келгенде, алқап әлемнің ең үздік айти-паркінің атағы үшін жарысудың мәні жоқ екенін анық түсінуге мүмкіндік береді,өйткені ол өз инновациялары мен табыстың өсуі қазірдің өзінде әлемде кірістер мен идеялардың жанама өсуін жасайды. Бұл win-win game. Ал Қазақстан ретінде дамушы елдер үшін бірінші қадам Ресей мен Беларусь мысалында «алқапта» өсіп келе жатқан сұраныс үшін ұсыныс жасау болып табылады.
мақаламен
бөлісу
дерек
көздеріне
сілтеме
барлығын көрү