қаз

Блогтар

Құндылықтар - адами дамудың қозғаушы күші ме?

2 қыркүйек, 2019

site

Мадина Кабдуалиева

Сарапшы

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2469109146654775

Адам дамуының индексі (HDI) білім беру, денсаулық сақтау және халықтың табыстарының сапасын өлшеу үшін жақсы «лакмус қағазы» болып табылады. Соңғы HDI рейтингісіне сәйкес, Қазақстан «адам дамуының өте жоғары деңгейі» бар елдердің санатының тізімін 58-орында (189-ден) көрсетіп отыр. Айта кету керек, ТМД-ның тек үш елі осы топқа жатады (соның ішінде Ресей мен Беларусь).

Бірақ бұл «табыс» елеусіз. 2012 жылдан бастап рейтингтегі біздің ұстанымымыз өзгеріссіз қалады. Сонымен қатар, өсу қарқынының төмендеуі байқалады: егер 2000 жылдан 2010 жылға дейінгі кезеңде HDI өсімінің жылдық қарқыны 1,12% - ды құраса, келесі онжылдықта ол 2 есе-0,62% - ға дейін төмендеді. «Отыздыққа» кіру үшін кем дегенде* көрсеткіштерді арттыру қажет:
- 7,7 жылға өмір сүру ұзақтығы
- жан басына шаққандағы табыс КПЖ  бойынша 6 мың АҚШ долларына тең.

Сондай-ақ, бұл басқа елдердің көрсеткіштері өзгермейтін жағдайда орын алады.

Мұндай жағдайда біз жауап беруге тиіс сұрақ: «Қазақстанға кесте бойынша «секіруге» не кедергі келтіреді?” туындайды. Осы айырмашылықты азайтудың ең айқын жолы - мемлекет тарапынан білім беру мен денсаулық сақтау көрсеткіштерін жақсартуға бағытталған бірқатар өзгерістерді енгізу. Дегенмен, бүгін екінші жағын  - халықты да қарастыруды ұсынамыз.

Мектеп - құндылықтар өткізген жылдар санына қарағанда абстрактілі факторлар шешудің әлеуетті кілті бола алады. Біз бұрын айтқан Гирт Хофстедтің мәдени өлшемдеріне қайтып оралғанда, бірінші «отыз» HDI арасында қызықты үрдісті табуға болады: көптеген елдер биліктен төмен қашықтықта және индивидуализмнің жоғары деңгейі бар. Басқаша айтқанда, осы мемлекеттердің азаматтары үкіметті бақылай және теңгере отырып, елдің дамуында белсенді рөл көрсетуге неғұрлым бейім, сондай-ақ реформалардың «төменнен жоғары» бастамашысы ретінде әрекет етеді және реформаларды тұтастай алғанда жақсы қабылдайды.

Қазақстан, өз кезегінде, кері көріністі көрсетіп отыр: бізде биліктен қашықтықтың жоғары деңгейі мен индивидуализмнің төмен деңгейі бар. Біздің қоғам үшін «жоғарыдан» бастамаларды күту және реформаларға әзірлігі төмен: азаматтар тұрақтылықты сақтауға мүдделі. Нәтижесінде, жанама инерттілік және статус-кво ұстап тұру ниеті елдің адам дамуының сатысымен ілгерілеуіне теріс әсер етуі мүмкін.

Бұның барлығына адамдар «кәнілі», ал мемлекет кінәлі емес па? Әрине, жоқ. Бірақ одан әрі өсу жолдары туралы мәселені зерделеу кезінде агенттен принципалға дейін барлық тізбекті ескеру қажет.

* Эстонияның көрсеткіштерімен салыстырғанда (30 орын)

мақаламен
бөлісу

дерек
көздеріне
сілтеме

https://www.facebook.com/CenterResearchConsulting/posts/2469109146654775

барлығын көрү

Талдау

толығырақ

Блогтар

толығырақ

Жаңалықтар

толығырақ
site